Bez czarny

Bez czarny

Krzew pospolity na naszym kontynencie, w Polsce rośnie dziko w zaroślach, na skrajach lasów i na rumowiskach. W Austrii, Danii, Wielkiej Brytanii Bez doczekał się odmian sadowniczych i jest rozmnażany przez szkółkarzy.
Krzew wys. nawet do 5 m o liściach dużych nieparzystosiecznych, naprzeciwległych. Kwiaty drobne, kremowo - białe, zebrane w baldachogrona, wydzielają intesywny zapach. Owocem są czarne jagody.

Surowiec - cała roślina: kwiat, owoc, liść, kora, korzeń

Zastosowanie - bardzo wszechstronne : w lecznictwie (przy stanach gorączkowych jako lek łagodzący objawy przy przeziębieniach), ma właściwości odtruwające organizm ( usuwa z organizmu szkodliwe produkty przemiany materii ); działa również łagodnie uspokajająco; w kuchni i kosmetyce:

• kwiaty - działają napotnie, słabo moczopędnie, wzmacniają naczynia krwionośne, 
• owoce - j.w., ale silniej moczopędnie i również przeczyszczająco i przeciwbólowo, 
• kora - zwiększa przemianę materii, we Francji popularna jest herbatka z kory bzu wspomagająca odchudzanie.

Stanowisko - gleba żyzna, wilgotna, miejsce słoneczne. Na glebach bogatych w wapń charakterystyczny zapach ( aptekarski) kwiatów i owoców jest mniej intensywny. Jest rośliną, która ze względu na ładny naturalny pokrój, duże kwiatostany jest bardzo dekoracyjna i świetnie nadaje się do wszelkich naturalnych obsadzeń. Odznacza się szybkim wzrostem i dużą odpornością, dzięki czemu szybko tworzy naturalną osłonę.

Receptury:

Odwar z kwiatów - 1 - 1 1/2 łyżki zalać szklanką wody i doprowadzić do wrzenia, zostawić do naciągnięcia na 15 minut. Wewnętrznie jako środek napotny, przeciwbólowy, moczopędny we wszelkich przeziębieniach z gorączką. Zewnętrznie używać do płukania przy anginie, w stanach zapalnych gardła i jamy ustnej, do okładów przy zapaleniu spojówek i brzegów powiek.

Odwar z owoców - 1 - 2 łyżki zalać 1 szklanką wody zimnej, ogrzewać pod przykryciem do wrzenia i gotować wolno do 5 min. Odstawić na 15 min. Pić jako środek napotny i przeciwgorączkowy z dodatkiem soku malinowego.

Syrop z kwiatów - kwiaty ( oskubać z łodyżek) z 35 - 40 baldachów wrzucić do słoja. Zrobić syrop z 2 kg cukru, 1/2 litra wody, soku z 3 cytryn. Wystudzonym syropem zalać kwiaty. Zostawić na 24 godz, a następnie przecedzić wszystko przez gazę i rozlać do słoiczków, można dla pewności zapasteryzować. Syrop wygląda jak miód, jest klarowny i pyszny w zimie do herbaty.

Sok z dojrzałych owoców - owoce muszą być w pełni dojrzałe, ponieważ zielone zawierają szkodliwe związki, obrane z szypułek, podgrzewać mieszając aż popękają i puszczą sok. Sok można oddcedzić i po dodaniu cukru pasteryzować, lub wszystko razem przełożyć do słoiczków.

Dżem - bardzo dobry jest dżem z bzu w połączeniu z czarną porzeczką. W tym przypadku bierzemy na 1 część owoców bzu od 1/2 do 1 części czarnej porzeczki ( smak zależy od stopnia słodkości porzeczki ), cukier dajemy do smaku wg uznania. Wysmażamy wg uznania, jeśli krótko to należy wówczas zapasteryzować dżem, jeśli smażymy przez trzy dni z rzędu po 20 min ( tak jak konfiturę) wystarczy gorące nakładać do wyparzonych słoiczków.

Ogród - 1 kg świeżych lub 200 g suszonych liści i kwiatów moczyć w 10 litrach wody 24 godziny, nie rozcieńczać - stosować cały sezon na glebę i rośliny - pobudza procesy glebowe:

• rozcieńczony 1:10 stosować w razie potrzeby przeciw rolnicom, mszycom, bielinkowi,
• macerowany 4 - 5 dni ( gnojówka ) stosować bez rocieńczania w razie potrzeby przeciw kretom i nornikom - wlewać z liśćmi do nor.

Ciekawostki:

W całej roślinie znajduje się toksyczna substancja zwana sambunigryną. Podczas przetwarzania (suszenie, gotowanie itp.) sambunigryna ulega rozkładowi. Należy zrywać tylko dojrzałe owoce.

Bez czarny od najdawniejszych czasów był doceniany jako bardzo skuteczny lek napotny i odwadniający. Uważano, że w przypadku wszelkich przeziębień zażywany w postaci wywarów nie dopuszcza do rozwinięcia się choroby.

We Włoszech produkowany jest likier "sambuca" - do jego wyrobu używane są przede wszystkim kwiaty czarnego bzu a także anyż, lukrecja, fenkuł i inne zioła. Trunek ten stanowi rodzaj regionalnej atrakcji.